Entrevista a Francisco Javier Rodríguez Berrocal. Biomarcadores Moleculares.

Francisco Javier Rodríguez Berrocal é catedrático de Bioquímica e Bioloxía Molecular e secretario do departamento de Bioquímica, Xenética e Inmunoloxía da Universidade de Vigo. Ademáis, é o investigador principal do grupo de Biomarcadores Moleculares (BB1) do CINBIO.

O grupo BB1 é multidisciplinar e nel englóbanse 3 equipos de traballo: Bioquímica de Proteínas, Glicoproteómica e Xenética humana. A pesar desta composición, comparten un obxectivo común: achar novos marcadores xenéticos, proteicos ou glicídicos, con vistas á súa posible aplicación en distintas patoloxías humanas.

 

Cales son as principais liñas de investigación na que estades a traballar o grupo, por separado e en conxunto?

Os tres grupos traballamos na utilización e desenvolvemento de moléculas biolóxicas como marcadores de diagnóstico, prognóstico ou seguimento de enfermidades humanas e animais. Aplicámolos nun rango moi amplo de enfermidades, como o que vai dende enfermidades tan prevalentes como o cancro ata enfermidades raras, como as ciliopatías.

De que maneira articulades a multidisciplinariedade do grupo? De que maneira esta división por equipos se traduce iso na vosa práctica investigadora diaria? Poderías poñer algún exemplo de proxecto máis transversal no que participen os 3 equipos?

Tendo un motivo básico común, que son os biomarcadores. Cada grupo ten un Investigador Responsable e eu son o coordinador de todo o grupo (*BB1).

Na práctica diaria compartimos as técnicas bioquímicas e o equipamento. Por exemplo son moi importantes os estudos de metilación, que se aplican en varios proxectos.

 

En canto a transferencia de resultados se refire, a vosa traxectoria é moi destacable. Que fitos poñerías en valor neste ámbito? 

Realizamos desde hai anos contratos de investigación para empresas como CZVeterinaria, e elaboramos un número elevado de informes cada ano que facilitan o diagnóstico de ciliopatías en diferentes hospitais. Os tres grupos desenvolvemos patentes, e 5 dos 6 investigadores senior do grupo participamos como accionistas na empresa de spin-off  INBIOGAL S.L. (Investigacións Biolóxicas de Galicia).

Así mesmo, o grupo conta con numerosas colaboracións con grupos de investigación, tanto nacionais como internacionais. Cal de todas estas colaboracións destacariades especialmente?

Creo que é especialmente importante a colaboración con grupos de investigación de Barcelona, Alicante e Canarias cos que desenvolvemos un Proxecto de Investigación Aplicada no diagnóstico do Cancro, de 5 anos de duración, financiado pola Asociación Española Contra O Cancro con 1.200.000€.

Cales diríades que son os principais fitos que como grupo alcanzastes a nivel internacional? 

Non temos unha relevancia específica a nivel internacional, pero a traxectoria do grupo de investigación, tanto en publicacións, como en proxectos, contratos, e en patentes, permitiu que dos 6 investigadores senior 3 sexamos catedráticos de Universidade, e 2 obtivesen a acreditación para selo.

O CINBIO é un ecosistema multidisciplinar do que formades parte desde o seu inicio Que potencialidades destacariades deste? En que medida favorece á vosa competitividade como grupo de investigación?.

Por unha banda, o CINBIO é un  “melting point”, no que se xuntaron grupos que achegan novas ideas e metodoloxía aos proxectos que cada un desenvolvemos durante anos. Por outra banda, dános moita máis visibilidade, e a posibilidade de optar a axudas conxuntas ás que individualmente non teríamos acceso.

Entrevista a Jacobo de Uña-Álvarez, IP do grupo de investigación SIDOR (Inferencia Estatística, Decisión e Investigación Operativa)

“O noso nivel de internacionalización é moi elevado, con colaboradores en institucións de prestixio dos cinco continentes”

 

Jacobo de Uña- Álvarez, Doutor en Matemáticas, coordina o grupo de investigación SIDOR (Inferencia Estatística, Decisión e Investigación Operativa); grupo creado en 1998 na Universidade de Vigo e especializado en modelos e métodos estatísticos. Cun equipo conformado con máis de 30 investigadores, SIDOR, foi recoñecido como Grupo de Referencia Competitiva pola Xunta de Galicia dende 2008.

 

Cales son as principais liñas de investigación do voso grupo e que abordaxe diferencial plantexades en comparación con outros grupos similares? Cales son os vosos principais valores engadidos como grupo de investigación? (ex. Multidisplinaridade do equipo, redes de colaboración establecidas, etc)

O grupo SIDOR fai investigación básica na área de Estatística e Investigación Operativa. Dentro da bioestatística, as nosas principais liñas de investigación son: a análise de supervivencia e os modelos multi-estado; a avaliación de probas diagnósticas e pronósticas; regresión e predición en datos de alta dimensión e datos ómicos; e os métodos de comparacións múltiples.

SIDOR é o único grupo de investigación con estas capacidades na zona sur de Galicia. É un grupo que, ademáis de facer investigación básica en Matemáticas e desenvolver software estatístico, colabora con investigadores de moi distintos ámbitos (Medicina, Bioloxía, Enxeñería, Economía…). O noso nivel de internacionalización é moi elevado, con colaboradores en institucións de prestixio dos cinco continentes. Como mostra, acabamos de organizar o Congreso Anual da Sociedade Internacional de Bioestatística Clínica, que congregou en Vigo a máis de 600 profesionais deste ámbito en todo o mundo.

 

Sen dúbida o análise rápido, pero de calidade de grandes conxuntos de datos é un dos retos de futuro aos que nos enfrontamos en diversas áreas como a biomédica ou a económica. De que maneira o voso grupo contribue a optimizar estes procesos de análise e decisión de elevada complexidade?

Hoxe en día o almacenamento masivo de datos é unha realidade. Isto plantexou interesantes cuestións relacionadas co almacenamento, a xestión, e a explotación dos datos. Os modelos e as técnicas estatísticas permiten identificar, dentro desa gran nube, patróns ou características singulares. Os datos de alta dimensión e os Big Data provocaron a aparición de novas liñas de investigación básica en Estatística Matemática, como por exemplo as técnicas de inferencia no contexto ‘small n, large p’, que fai referencia a moitas variables medidas para unha mostra pequena de individuos. O grupo SIDOR leva xa varios anos propoñendo solucións neste terreo. Nun momento excitante para a investigación metodolóxica.

 

Neste senso, cales son as aplicacións máis significativas dos vosos resultados de investigación? En que beneficio social e/ou económico redunda (ou farao no futuro) para a cidadanía/industria?

As aplicacións son diversas pois a estatística ten un carácter transversal. Como exemplos concretos, podemos citar aplicacións en saúde, como a identificación de marcadores para o cancro ou para o tempo de progresión do VIH; ou a detección de alteracións en rexións de ADN a partir de experimentos de secuenciación, que son de moito interese no estudo de distintas patoloxías. En outros ámbitos, como a economía e a enxeñería por exemplo, o grupo SIDOR favoreceu tamén o avance do coñecemento, mediante o desenvolvemento e a aplicación de modelos estatísticos adecuados.

 

Cal é a perspectiva e experiencia do voso grupo nos procesos de transferencia de tecnoloxía?

Os membros do SIDOR participaron en varias patentes. A vocación do grupo é, con todo, a de contribuír ao avance dun coñecemento que sexa accesible para todos. Desenvolvemos a maior parte do software estatístico no entorno libre R.

Comprendemos, sen embargo, que as empresas teñen restricións en canto á difusión de resultados. Os investigadores do grupo SIDOR participamos en distintos proxectos a nivel nacional e europeo (H2020) con partners do mundo empresarial, e entendémonos perfectamente.

 

Cales consideras que foron os principais fitos do voso grupo nestes case 20 anos de andaina investigadora?  Cales son os vosos retos para o futuro como grupo?

O principal fito foi, sen dúbida, converter o pequeno grupo de Doutores en Matemáticas que era o SIDOR en 1998 nun grupo consolidado de Estatística e Investigación Operativa que xera coñecemento ao máximo nivel. É para nos unha responsabilidade, pero tamén un orgullo.

Consolidamos un fantástico producto formativo a nivel de posgrao: o Máster en Técnicas Estadísticas e o Programa de Doutorado en Estatística e Investigación Operativa e colaboramos impartindo materias de estatística en moitos outros títulos.

Fomos capaces de captar recursos competitivos a nivel nacional e internacional para a investigación, e a calidade do grupo é recoñecida mundialmente. O reto principal de cara ao futuro é estar atentos ás novas necesidades que xera esta sociedade cambiante na que vivimos, para poder seguir dando un servizo útil e conservar o estupendo ambiente investigador que se respira no grupo dende os seus orixes; os investigadores captados ao longo destes anos integráronse extraordinariamente na nosa dinámica, gracias á gran calidade humana do equipo.

 

Que ofrece CINBIO a un grupo como o voso de cara a maximizar o seu potencial e relevancia internacional?

O potencial do grupo SIDOR e o seu nivel de internacionalización son xa, de por sí, moi elevados. Vemos a participación do SIDOR no CINBIO como unha oportunidade para dar un salto cualitativo na transferencia de coñecemento ao ámbito biomédico. Debemos agora, entre todos, acadar que CINBIO se convirta en moito máis que na suma dos grupos que o integran.

 

Ademais da vosa participación en CINBIO, en que outras redes ou consorcios de relevancia participades activamente?

O SIDOR participa na Rede Española Matemática-Industria (Math-in), que ten como fin promover a transferencia de coñecemento matemático ao sector produtivo. Algúns dos seus membros pertencen tamén ao Instituto Tecnolóxico de Matemática Industrial (TMATI), que vertebra a nivel galego a realización de proxectos Universidade-empresa no ámbito das Matemáticas.

Entrevista a Florentino Fernández Riverola, IP do Grupo Sistemas Informáticos de Nova Xeración (SING)

“Temos a capacidade de abordar problemas complexos e traballar en equipos onde resulta fundamental a coordinación de profesionais pertencentes a distintos ámbitos de coñecemento”

Florentino Fdez-Riverola é doutor en Enxeñería Informática e membro do Departamento de Informática da Universidade de Vigo, dende onde lidera o Grupo de Investigación en Sistemas Informáticos de Nova Xeración (SING), un grupo multidisciplinar que se focaliza na investigación e desenvolvemento de novas metodoloxías e aplicacións computacionais.

  Ler máis

Entrevista a Jorge Pérez-Juste, IP, e a Gustavo Bodelon, investigador posdoutoral do grupo de Química Coloidal

 

“A calidade e o impacto da nosa produción científica é o noso principal aval como grupo de investigación de elite”

O grupo de Química Coloidal formouse en 1996, ao pouco de que se abrira a Facultade de Química da Universidade de Vigo.

Actualmente integrado no Centro de Investigacións Biomédicas CINBIO, o grupo está formado por 10 investigadores, fundamentalmente químicos e os seus Investigadores Principais son Jorge Pérez-Juste e Isabel Pastoriza. A súa investigación céntrase na síntese, caracterización e as súas aplicacións nas nanopartículas metálicas.

Pola súa parte, Gustavo Bodelón, biólogo molecular e investigador posdoutoral no grupo, aporta un enfoque biolóxico e centra a súa investigación nas partículas coloidais plasmónicas e as súas aplicacións para o diagnóstico e biodetección.

Ler máis

Entrevista con José Antonio Lamas, IP do grupo de Neurociencias do CINBIO

“Somos o único grupo de investigación en toda Galicia que emprega a técnica patch clamp para o estudo de canais iónicos”. 

Doutor en Bioloxía e profesor titular da Universidade de Vigo, José Antonio Lamas comezou no grupo de Neurociencias no ano 1997 na Facultade de Bioloxía da universidade. O pasado ano, o grupo trasladou a súa actividade ás instalacións do CINBIO dende onde leva actualmente a cabo a súa labor investigadora.

Ler máis

Entrevista con José Tubio, IP do grupo Mobile Genomics

“O estudo da mobilidade do xenoma nos procesos oncoxénicos revolucionará o diagnóstico e tratamento futuro do cancro” 

Incorporado á Universidade de Vigo dende 2016, José Tubio é un dos investigadores máis relevantes do CINBIO. Formado en Bioinformática e Bioloxía Molecular, membro do Consorcio Internacional do Cancro e posuidor dunha ERC Starting Grant, lidera o grupo de investigación “Mobile Genomics” dende onde coordina a investigación sobre como determinadas secuencias de ADN ou células tumorais mobilízanse e acaban provocando o desenvolvemento de distintos tipos de cancro. Xunto ao equipo do grupo Filogenomics, liderado por David Posada, forman o grupo de investigación Evogenomics, que conta actualmente cun equipo dunhas 20 persoas, das cales 9 forman parte do equipo de Mobile Genomics. Este equipo é altamente multidisciplinar, atopando bioinformáticos, matemáticos, patólogos… conformando un equipo equilibrado entre a área computacional e a área de bioloxía molecular.

Ler máis

Entrevista con José Luis Legido, IP do Grupo de Física Aplicada 2

O catedrático José Luis Legido é un dos 9 IPs do grupo de Física Aplicada 2 no CINBIO e Presidente da Sociedade Galega de Peloides Termais.  Actualmente está a cargo dunha liña de investigación centrada no seguemento do crecemento bacteriano mediante técnicas microcalorimétricas, analizando os efectos dos farmácos sobre as bacterias. Como resultado desta investigación, publicáronse once artigos científicos, un libro, tres teses xa rematadas e unha patente internacional en colaboración co Complexo Hospitalario de Vigo.

Ler máis